Chế độ quản lý nhà nước về kinh tế

            Quản lý nền kinh tế là một phần quan trọng trong hoạt động của Nhà nước nói chung. Bất kỳ một nền kinh tế nào cũng đều cần có sự quản lý của Nhà nước. Càng là kinh tế thị trường càng phải tăng cường hiệu lực quản lý Nhà nước đối với nền kinh tế, Nhà nước tác động đến các chủ thể kinh tế với tính cách là chủ thể quyền lực công cộng. Nhà nước quản lý toàn bộ đời sống kinh tế – xã hội.

Trước đây trong cơ chế tập trung quan liêu bao cấp, nền kinh tế được đặt dưới sự chỉ huy bởi kế hoạch hóa tập trung cao độ với những nguyên tắc kế hoạch hóa thống nhất, tập trung dân chủ, kết hợp quản lý theo ngành với quản lý theo địa phương và vùng lãnh thổ… Về cơ bản, đây là những nguyên tắc phù hợp với cơ chế kinh tế thời kỳ đó.

Với cơ chế mới, hoạt động kinh tế diễn ra hết sức phức tạp với sự đa dạng các quan hệ kinh tế các chủ thể, lợi ích, hình thức tổ chức sản xuất kinh doanh. Nhà nước có nhiệm vụ bảo đảm cho nền kinh tế ổn định, phát triển, có tính tổ chức cao và theo định hướng đã chọn. Không thể quản lý theo lối cũ bằng các biện pháp hành chính, mệnh lệnh mà phải đổi mới cơ chế quản lý. Điều 26 Hiến pháp 1992 quy định “Nhà nước thống nhất quản lý nền kinh tế quốc dân bằng pháp luật, kế hoạch, chính sách, phân công trách nhiệm và phân cấp quản lý Nhà nước giữa các ngành các cấp”.

Quản lý kinh tế bằng pháp luật là nguyên tắc quan trọng trong bối cảnh kinh tế thị trường. Với những thuộc tính vốn có, pháp luật bảo đảm xác lập các mối quan hệ kinh tế phức tạp nẩy sinh trong nền kinh tế thị trường để ngăn chặn và xử lý những trường hợp vi phạm trong sản xuất kinh doanh.

Phát triển kinh tế có kế hoạch là đặc điểm nổi bật của nền kinh tế xã hội chủ nghĩa. Trong điều kiện kinh tế thị trường cần kết hợp kế hoạch với thị trường bảo đảm sự thống nhất của lợi ích kinh tế toàn dân với lợi ích của các tổ chức sản xuất kinh doanh. Các đơn vị kinh tế địa phương được quyền chủ động trong hoạt động sản xuất kinh doanh, chịu trách nhiệm về kết quả hoạt động của mình, bảo đảm hoàn thành nghĩa vụ đối với Nhà nước.

Để quản lý kinh tế có hiệu quả, Nhà nước cần xây dựng và không ngừng hoàn thiện hệ thống pháp luật kinh tế cũng như hệ thống cơ quan quản lý kinh tế. Những năm gần đây chúng ta đã tiến hành sắp xếp lại bộ máy quản lý kinh tế và quản lý Nhà nước, quản lý sản xuất kinh doanh. Bộ máy quản lý kinh tế đã chuyển trọng tâm từ quản lý trực tiếp các cơ sở kinh tế sang quản lý hành chính – kinh tế ở tầm vĩ mô với những nội dung mới:

– Định hướng và tạo môi trường thuận lợi để nền kinh tế phát triển.

– Xây dựng một hệ thống pháp luật kinh tế đầy đủ để tạo ra sự tự do và bình đẳng trong hoạt động kinh tế của mọi thành phần kinh tế.

– Tổ chức cung cấp thông tin, dịch vụ cho các chủ thể tham gia hoạt động kinh tế.

– Điều tiết nền kinh tế thị trường, hạn chế những khuyết tật của nền kinh tế thị trường.

– Chăm lo phúc lợi cho mọi thành viên trong xã hội, chú ý quan tâm đến các đối tượng xã hội.