Cơ sở xã hội của Nhà nước và chính sách văn hóa xã hội

Các giai cấp và các tầng lớp xã hội mà Nhà nước đại diện cho lợi ích của họ, dựa vào họ để thực hiện nhiệm vụ và chức năng của mình lập thành cơ sở xã hội của Nhà nước.

Cơ sở xã hội của Nhà nước được quyết định bởi cơ cấu giai cấp trong xã hội, địa vị của các giai cấp  và các tầng lớp xã hội. Nói cách khác cơ sở xã hội của Nhà nước phụ thuộc vào cơ cấu xã hội.

Cơ cấu xã hội được liên quan chặt chẽ với chế độ chính trị, chế độ kinh tế của Nhà nước.

Cơ sở xã hội của Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là liên minh của các lực lượng xã hội chủ yếu. Liên minh này thay đổi theo quá trình phát triển của xã hội và Nhà nước.

Hiến pháp 1992ghi nhận “Tất cả quyền lực Nhà nước thuộc về nhân dân mà nền tảng là liên minh giai cấp công nhân với giai cấp nông dân và tầng lớp trí thức” (Điều 2).

Giai cấp công nhân ở nước ta tuy chiếm tỉ lệ rất nhỏ (khoảng 15%) song do tính tổ chức kỷ luật cao, tính cách mạng triệt để, tính tập thể cao nên chiếm được địa vị chủ chốt trong xã hội là giai cấp lãnh đạo xã hội. Các giai cấp khác ủng hộ và đi theo lập trường của giai cấp công nhân ( Điều này đã được chứng tỏ trong hai cuộc kháng chiến cứu nước của dân tộc ta). Với nền công nghiệp ngày càng phát triển thì số lượng công nhân ngày càng tăng, vị trí lãnh đạo của nó ngày càng được củng cố. Nó còn được củng cố bởi sự phát triển văn hóa, trình độ giáo dục và tính tích cực chính trị trong giai cấp  công nhân ngày càng được tăng cường.

Giai cấp nông dân chiếm hơn 80% dân số. Do kết quả của công cuộc hợp tác hóa nên hầu hết nông dân đã đi vào con đường làm ăn tập thể. Liên minh công nông được thắt chặt. Giai cấp nông dân ngày càng gần gũi giai cấp công nhân.

Sự phát triển sức sản xuất trong nông nghiệp đặc biệt là quá trình điện khí hóa, công nghiệp hóa đang được triển khai mạnh mẽ, đang làm thay đổi rõ rệt hình ảnh xã hội của nông thôn. Điều này giúp củng cố mối liên minh công nông thêm bền vững.

Tầng lớp trí thức có vai trò ngày càng quan trọng. Trong xã hội ta tầng lớp trí thức được sinh ra từ nhân dân lao động, hoàn toàn đứng trên lập trường của giai cấp công nhân. Trong các cuộc cách mạng trước đây vai trò của giới trí thức được khẳng định và ngày càng được tăng cường trong giai đoạn xây dựng xã hội chủ nghĩa hiện nay. Giai cấp công nhân nếu không có đội ngũ trí thức của mình và nếu bản thân công nông không được nâng cao kiến thức và không dần dần được trí thức thức hóa thì không thể xây dựng chủ nghĩa xã hội. Vì vậy, tầng lớp trí thức được xác định là bộ phận cấu thành quan trọng trong cơ sở của xã hội Nhà nước ta.

Mục tiêu của chính sách xã hội thống nhất với mục tiêu phát triển kinh tế, nhằm phát huy sức mạnh của nhân tố con người và vì con người, kết hợp hài hòa giữa phát triển kinh tế với tiến bộ xã hội, giữa đời sống vật chất với đời sống tinh thần của nhân dân, phát triển kinh tế được coi là cơ sở, là tiền đề để thực hiện chính sách xã hội, thực hiện tốt chính sách xã hội là động lực phát triển kinh tế.