Những điểm khác biệt về thuế nhập khẩu trong Luật thuế xuất khẩu, nhập khẩu 2005 so với Luật thuế xuất khẩu, nhập khẩu 1998

Theo quy định của luật hiện hành về thuế nhập khẩu có một số điểm mới sau:

1. Về đối tượng chịu thuế:

Theo quy định tại điều 1, Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu năm 1991, đối tượng chịu thuế nhập khẩu là hàng hoá được phép nhập khẩu qua của khẩu biên giới Việt Nam, kể cả hàng hoá từ khu chế xuất đưa ra thị trường trong nước. Nhưng trong thực tế, bên cạnh những khu chế xuất được quy định trong luật, ở nước ta lại hình thành nhiều khu ưu đãi thuế quan khác được hưởng cơ chế ưu đãi thuế quan tương tự như khu chế xuất, như khu thương mại và phát triển kinh tế Lao Bảo, khu kinh tế mở Chu Lai,…quan hệ trao đổi hàng hoá giữa các khu này với thị trường trong nước được xem là quan hệ xuất nhập khẩu. Do đó, Luật thuế xuất khẩu, nhập khẩu hiện hành, đã quy định tại điều 2, theo đó đối tượng chịu thuế nhập khẩu là hàng hoá nhập khẩu qua cửa khẩu, biên giới Việt Nam, và hàng hoá được đưa từ khu phi thuế quan vào thị trường trong nước. Khu phi thuế quan là khu vực kinh tế nằm trong lãnh thổ Việt Nam, có ranh giới địa lý xác định, được thành lập theo quyết định của Thủ tướng chính phủ. Quy định như vậy sẽ bao quát hết các đối tượng chịu thuế.

2. Về đối tượng không chịu thuế.

Luật hiện hành bổ sung thêm đối tượng không chịu thuế nhập khẩu gồm hàng hoá nhập khẩu từ nước ngoài vào khu phi thuế quan và chỉ sử dụng vào khu phi thuế quan, hàng hoá đưa từ khu phi thuế quan này sang khu phi thuế quan khác. Đồng thời, chuyển đối tượng “hàng viện trợ không hoàn lại” từ đối tượng miễn thuế sang đối tượng không chịu thuế nhập khẩu.

3. Về giá tính thuế.

Theo khoản 2 điều 7 Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu năm 1991: giá tính thuế đối với hàng nhập khẩu là giá mua tại cửa khẩu theo hợp đồng, kể cả chi phí vận tải, bảo hiểm. Trong trường hợp nhập khẩu theo phương thức khác, hoặc giá trên hợp đồng quá thấp so với giá mua thực tế thì giá tính thuế là giá do chính phủ quy định (giá tối thiểu). Tuy rằng, việc áp dụng giá tối thiểu là dễ thực hiện và chống gian lận thương mại nhưng lại không phù hợp với thông lệ quốc tế, nhiều trường hợp không chính xác, mang tính áp đặt của nhà nước nên dẫn đến tình trạng lạm thu hoặc thất thu. Để thực hiện cam kết quốc tế và đảm bảo tính công bằng minh bạch về xác định giá tính thuế với hàng nhập khẩu, khoản 2 điều 9 Luật hiện hành quy định về giá tính thuế và tỷ giá tính thuế như sau: “giá tính thuế với hàng nhập khẩu là giá thực tế phải trả tính đến cửa khẩu nhập đầu tiên theo hợp đồng, phù hợp với cam kết quốc tế”. Tỷ giá giữa đồng Việt Nam với đồng tiền nước ngoài để xác định giá tính thuế nhập khẩu là tỷ giá hối đoái do Ngân hàng Nhà nước Việt Nma công bố tại thời điểm tính thuế.

4. Các biện pháp về thuế để tự vệ, chống bán phá giá, chống trợ cấp, chống phân biệt đối xử trong nhập khẩu hàng hoá:

Để đảm bảo tính đồng bộ trong sử dụng các biện pháp này, điều 11 quy định việc sử dụng biện pháp về thuế để tự vệ, chống bán phá giá, chống trợ cấp, chống phân biệt đối xử trong nhập khẩu hàng hoá. Theo đó, ngoài việc phải chịu thuế nhập khẩu, hàng hoá đó còn phải áp dụng một số biện pháp về thuế sau:

– Tăng mức thuế nhập khẩu đối với hàng hoá nhập khẩu quá mức vào Việt Nam theo quy định của pháp luật về tự vệ trong nhập khẩu nước ngoài vào Việt Nam.

– Thuế chống bán phá giá đối với hàng hoá bán phá giá nhập khẩu vào Việt Nam theo quy định của pháp luật về chống bán phá giá hàng hoá nhập khẩu vào Việt Nam.

– Thuế chống trợ cấp đối với hàng hoá được trợ cấp vào Việt Nam theo quy định của pháp luật Việt Nam về chống trợ cấp hàng hoá nhập khẩu vào Việt Nam.

-Thuế chống phân biệt đối xử đối với hàng hoá nhập khẩu vào Việt Nam có xuất xứ từ nước, nhóm nước hoặc vùng lãnh thổ mà nước đó có sự phân biệt đối xử về thuế nhập khẩu hoặc có các biện pháp phân biệt đối xử khác theo quy định của pháp luật về đối xử tối huệ quốc và đối xử quốc gia trong thương mại quốc tế.

Vấn đề chống trợ cấp, chống bán phá giá, và tự vệ trong nhập khẩu hàng hoá được quy định trong các pháp lệnh của Uỷ ban Thường Vụ Quốc Hội và chi tiết trong các Nghị định của chính phủ đã ban hành.

– Pháp lệnh của Uỷ ban Thường Vụ Quốc Hội số 22/2004/PL-UBTVQH11 ngày 20 tháng 8 năm 2004 về chống trợ cấp hàng hoá nhập khẩu vào Việt Nam.

– Pháp lệnh của Uỷ ban Thường Vụ Quốc Hội số 42/2002/ PL-UBTVQH 10 ngày 25 tháng 5 năm 2002 về tự vệ trong nhập khẩu hàng hoá vào Việt Nam.

– Pháp lệnh của Uỷ ban Thường Vụ Quốc Hội số 20/2004/PL-UBTVQH 11 ngày 29 tháng 4 năm 2004 về chống bán phá giá hàng hoá nhập khẩu vào Việt Nam.

– Nghi định số 89/2005/NĐ-CP ngày 11/7/2005 quy định chi tiết thi hành một số điều của Pháp lệnh chống trợ cấp hàng nhập khẩu vào Việt Nam.

– Nghị định số 90/2005/NĐ-CP ngày 11/7/2005 quy định chi tiết thi hành một số điều của Pháp lệnh chống bán phá giá hàng nhập khẩu vào Việt Nam.

5. Về trách nhiệm của đối tượng nộp thuế trong việc kê khai, nộp thuế.

Theo quy định cũ thì các doanh nghiệp nhập khẩu sẽ thực hiện theo cơ chế “thông báo thuế”. Theo đó, doanh nghiệp kê khai số liệu theo mẫu biểu, sau đó nộp thuế theo thông báo thuế của cơ quan thuế, việc tính toán số thuế phải nộp là trách nhiệm của cơ quan thuế. Để nâng cao trách nhiệm của việc chấp hành pháp luật về thuế, luật hiện hành đã quy định đối tượng nộp thuế nhập khẩu có trách nhiệm tự kê khai, tự nộp. Có thể nói, sửa đổi này sẽ đảm bảo quyền chủ động và nâng cao trách nhiệm của đối tượng nộp thuế, hạn chế sự áp đặt và giảm thiểu rủi ro cho cơ quan hải quan, phù hợp với cơ chế tự khai, tự nộp được quy định trong Luật Hải quan.

6. Về miễn thuế, hoàn thuế

Việc miễn thuế, hoàn thuế tuy đã được quy định trong Luật thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu 1991 và đã được sửa đổi, bổ sung. Nhưng, trong quá trình mở rộng quan hệ thương mại đã phát sinh một số trường hợp phải hoàn thuế. Do vậy, để bao quát các trường hợp phải hoàn thuế, luật hiện hành đã bố sung 3 trường hợp hoàn thuế nhập khẩu: Đó là hàng hoá đã nhập khẩu, đã nộp thuế nhưng vì lý do khách quan phải tái xuất; hàng hoá là máy móc thiết bị, dụng cụ phương tiện vận chuyển của các tổ chức đã được phép tạm nhập để thực hiện các dự án đầu tư và được tái xuất khỏi Việt Nam khi hoàn thành dự án; trường hợp hoàn thuế do nhầm lẫn trong kê khai.

Ngoài ra, nhiều nội dung của Luật được quy định dựa trên cơ sở tiếp thu có chọn lọc một số quy định pháp luật cũ đã phát huy tích cực trong thực tế, phù hợp cam kết và điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.