Hoàn thiện pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng thông qua khuyến mãi và quảng cáo thương mại

1.      Hoàn thiện các quy định về khuyến mại và Quảng cáo thương mại:

            Về khuyến mại:

–         Cần bổ sung quy định trách nhiệm cá nhân của thương nhân hay người đại diện hợp pháp của thương nhân và trách nhiệm cá nhân của người được giao tổ chức chương trình khuyến mại để đảm bảo tính trung thực về giải thưởng và chọn người trúng giải thưởng. Bao gồm: trách nhiệm trung thực trong tổ chức, trong thực hiện các cam kết với khách hàng và trách nhiệm tôn trọng tối đa lợi ích của NTD.

–         Quy định rõ ràng hơn nữa các hành vi bị cấm trong hoạt động khuyến mại, quy định rõ về trách nhiệm cũng như nghĩa vụ của thương nhân thực hiện hoạt động khuyến mại.

            Về Quảng cáo thương mại:

–         Xác định rõ hơn khái niệm QCTM để phân biệt nó rõ hơn với hoạt động trưng bày, giới thiệu hàng hóa dịch vụ. Vì nếu gây nhầm lẫn sẽ dẫn đến xử lý hậu quả khác nhau. Vấn đề này còn ảnh hưởng đến việc thống nhất HTPL VN về quảng cáo.

–         Quy định cụ thể trách nhiệm, quyền và nghĩa vụ của thương nhân thực hiện hoạt động QCTM; xác định rõ ràng đặc điểm của các hành vi QCTM bị cấm, hành vi cạnh tranh không lành mạnh.

–         Xác định rõ ràng sự khác nhau giữa LTM và Pháp luật cạnh tranh trong việc bảo vệ quyền lợi NTD.

–         Trong Luật cạnh tranh, cần quy định cụ thể hơn về hành vi quảng cáo so sánh (QCSS) như phân loại QCSS, cấm hành vi so sánh trực tiếp hay gián tiếp hoặc cấm cả 2, phân biệt thỏa thuận dọc, thỏa thuận ngang, thỏa thuận “đen”, phạm vi so sánh… Giải thích cụ thể khái niệm “QCSS trực tiếp/gián tiếp bị cấm thực hiện”.

2.     Hoàn thiện Pháp Luật về khiếu nại, tố cáo:

Trong năm 2007, Hội bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam và các hội địa phương tiếp nhận trên 1.000 khiếu nại của người tiêu dùng. Tuy nhiên, 80% số khiếu nại được giải quyết phần lớn là bằng các phương pháp hòa giải. Ông Đỗ Gia Phan – Phó Chủ tịch Hội Tiêu chuẩn và bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam cho biết, thứ nhất phải có chế độ cung cấp thông tin rất đầy đủ và kịp thời cho người tiêu dùng. Vấn đề nữa là vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm mà dư luận đã nói lên rất nhiều lần, nhưng chúng ta vẫn chưa làm được. Lần này phải có biện pháp quyết liệt để giải quyết tương đối dứt điểm theo một lộ trình nhất định nào đó để giải quyết một số vấn đề bức xúc cho người tiêu dùng. Còn theo nhận định của Cục Quản lý cạnh tranh, việc thực thi pháp luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng vẫn còn nhiều khó khăn do nguồn nhân lực hạn chế về trình độ, về số lượng… Pháp lệnh về Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng được ban hành năm 1999, nhưng từ đó đến nay tình hình kinh tế, xã hội đã có nhiều chuyển biến, nhiều hành vi vi phạm, nhiều phương thức kinh doanh mới đã và đang xuất hiện đòi hỏi phải có sự điều chỉnh trong luật. Năm nay là năm đầu tiên nước ta là thành viên chính thức của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), hội nhập sâu hơn với khu vực và thế giới, nhiều loại thuế sẽ được cắt giảm theo lộ trình đã cam kết, hàng hóa nước ngoài sẽ tràn ngập vào nước ta, người tiêu dùng sẽ được lợi do có nhiều sự lựa chọn hàng hóa, dịch vụ phong phú hơn, giá cạnh tranh hơn, nhưng cũng phải đối mặt với những tiêu cực trên thị trường không chỉ trong nước mà còn những thủ đoạn gian lận thương mại qua biên giới gây nên. Nhiều loại hàng giả, hàng lậu kém chất lượng sẽ tràn vào nước ta[1]. Do đó, bên cạnh việc hoàn thiện các quy định về bảo vệ quyền lợi NTD qua các văn bản như: LTM, Pháp lệnh bảo vệ quyền lợi NTD,.. thì chúng ta cũng cần chú ý đến vấn đề nâng cao nhận thức của NTD để góp phần bảo vệ quyền lợi của chính họ, như:

–         Tạo điều kiện cho NTD thành lập các Hội bảo vệ quyền loại NTD.

–         Tuyên truyền pháp luật đến từng người dân một cách có hệ thống và tích cực hơn nữa.

–         Hoàn thiện PL về khiếu nại, tố cáo để NTD có thể có điều kiện thực hiện quyền công dân của mình hơn nữa.

–         Hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo cần minh bạch hơn, quy định cụ thể thẩm quyền và mức xử phạt cụ thể hơn.

3.     Một số hướng có tính chất chung:

–         Nên có các văn bản quy định riêng về quảng cáo, khuyến mại và các hoạt động marketing khác. Sớm ban hành Luật quảng cáo để thống nhất PL VN về Quảng cáo, Luật bảo vệ quyền lợi NTD. Muốn làm được điều này cần giải quyết vấn đề khái niệm Quảng cáo? Và phân biệt với QCTM? Thực tế trên TG, các nước đều coi hoạt động QC không phải chỉ đơn giản là hoạt động tin mà đều mang tính chất QCTM, kiếm lợi nhuận[2]. Khi đó cần đặt ra vấn đề sự chồng chéo giữa LTM, LCT và Luật quảng cáo. Cũng có ý kiến cho rằng nên hợp nhất Pháp lệnh quảng cáo vào LTM, đây cũng là một điều cần xem xét trong tương lai. Đây chính là vấn đề tập hợp hóa các quy định của một quan hệ XH (khuyến mại, Quảng cáo thương mại) thống nhất trong 1 văn bản. …Trên thế giới, các văn bản nói trên có thể được tập hợp hóa trong Bộ Luật Thương Mại (như ở Pháp) hay tồn tại độc lập (như Hoa Kỳ, Anh, Trung Quốc…)[3]. Cho dù tồn tại độc lập nhưng các quy định này vẫn được coi là các quy định thuộc lĩnh vực thương mại do đối tượng chủ yếu của nó là các thương nhân.

–         Tuyên truyền ý thức tôn trọng PL và ý thức bảo vệ chính mình cho người dân, NTD./.

---

[1] Theo VOVNEWS, Bảo về quyền lợi người tiêu dùng – những vấn đề đặt ra, 18/06/2007.

[2] Xem Pháp luật về xúc tiến thương mại ở Việt Nam – Những vấn đề lý luận và thực tiễn, SĐD, trang 282.

[3] Xem thêm Kinh nghiệm quốc tế về điều chỉnh Pháp luật đối với hoạt động xúc tiến thương mại và một số yêu cầu đặt ra đối với Việt Nam, Ths. Nguyễn Thị Dung, Tạp chí Luật học số 09/2006, trang 5.